Το νέο πολιτικό σκηνικό και ο γρίφος της αυτοδυναμίας

*Tου Αντώνη Παπαργύρη, διευθυντή ερευνών της GPO

Η είσοδος των δύο νέων κομμάτων έχει αναδιατάξει το παγιωμένο πολιτικό σκηνικό της προηγούμενης περιόδου, αφού ένα ποσοστό της τάξης του 22,4% αθροιστικά – 13,2% για την ΕΛΑΣ και 9,2% για την ΕΛΠΙΔΑ – έχει μεταβάλει την ψήφο του, ανακατευθύνοντας την προς τους νέους σχηματισμούς. Η μεταβολή αυτή περιορίζει κατά 6 περίπου ποσοστιαίες μονάδες τόσο το ποσοστό των αναποφάσιστων όσο και το νούμερο του «άλλου» κόμματος στο οποίο προφανώς είχε συγκεντρωθεί το προηγούμενο διάστημα σημαντικό τμήμα ψηφοφόρων των νέων κομμάτων. Από κει και πέρα οι μεγαλύτερες απώλειες καταγράφονται για την Πλεύση Ελευθερίας (-2,8%) και τον ΣΥΡΙΖΑ (-2,7%), ο οποίος πλέον μόλις και ξεπερνάει το 1% στον πίνακα της πρόθεσης ψήφου.

Απώλειες αποτυπώνονται και για το ΠΑΣΟΚ (-1,4%), την Ελληνική Λύση (-1,1%) και το ΚΚΕ (-0,6%). Κερδισμένη από όλη αυτή την αναδιάταξη εμφανίζεται η ΝΔ (+1,2%) που ανεβάζει τη συσπείρωσή της και λειτουργεί ως υποδοχέας μιας μικρής ομάδας ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ για τους οποίους η επανεμφάνιση του κ. Τσίπρα τους στρέφει εκ νέου προς την κυβερνητική παράταξη. Το 25% ωστόσο της πρόθεσης ψήφου για τη ΝΔ και το 28,6% της εκτίμησης συνεχίζει να την περιορίζει στα ποσοστά των ευρωεκλογών καθιστώντας τον διακηρυγμένο στόχο της αυτοδυναμίας μακρινό και δύσκολο να επιτευχθεί. Ωστόσο ο Πρωθυπουργός φαίνεται να αναλαμβάνει το ρίσκο της σύγκρουσης και της σύγκρισης με το σύνολο των αντιπολιτευτικών δυνάμεων σε μία απόπειρα να καταδείξει τα αδιέξοδα που μπορεί να προκαλέσει μία πιθανή έκφραση εκλογικής διαμαρτυρίας ή χαλαρής ψήφου στις επόμενες εθνικές εκλογές. Η ΝΔ και ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα επιχειρήσουν όλο το επόμενο διάστημα να παρουσιαστούν ως η μοναδική λύση απέναντι στην προβληματική, χαοτική και αδιέξοδη κατάσταση που μπορεί να προκαλέσει η διασπορά της ψήφου σε κόμματα που κανένα από μόνο του δεν μπορεί να συγκροτήσει έναν εναλλακτικό πόλο διακυβέρνησης.

Χρησιμοποιώντας ως βάση ανάλυσης τα αποτελέσματα της τελευταίας δημοσκόπησης της GPO (Ιούνιος 2026) από τα οποία προκύπτει επτακομματική Βουλή η ΝΔ με ποσοστό 28,6% θα καταλάμβανε 115 έδρες, η ΕΛΑΣ 46, το ΠΑΣΟΚ 38, η ΕΛΠΙΔΑ 32, η Ελληνική Λύση 27 όσες και το ΚΚΕ και η Πλεύση Ελευθερίας 15. Το ποσοστό της μη αντιπροσωπευόμενης ψήφου, των κομμάτων δηλαδή που θα μείνουν εκτός Βουλής διαμορφώνεται στο 11,2%, γεγονός που σημαίνει ότι το πρώτο κόμμα, στην περίπτωσή μας η ΝΔ, θα χρειαστεί 37% για να εξασφαλίσει τις 151 έδρες και την αυτοδυναμία. Στο σημείο αυτό να υπενθυμίσουμε κάποιες βασικές παραμέτρους του εκλογικού συστήματος: ο εκλογικός νόμος λειτουργεί με τη λογική του κλιμακωτού μπόνους όπου το πρώτο κόμμα λαμβάνει 20 επιπλέον έδρες όταν ξεπεράσει το 25% και από κει και πέρα για κάθε μισή ποσοστιαία μονάδα (0,5%) προστίθεται μία έδρα μέχρι το πολύ άλλες 30. Πρέπει επίσης να επισημάνουμε ότι η αύξηση του ποσοστού των κομμάτων που θα μείνουν τελικά εκτός Βουλής μειώνει το όριο της αυτοδυναμίας για το πρώτο κόμμα, έτσι αν το ποσοστό της μη αντιπροσωπευόμενης ψήφου διαμορφωθεί στο 6% το ποσοστό για τις 151 έδρες είναι 38,5%. Με 8% εκτός Βουλής η αυτοδυναμία επιτυγχάνεται με 37,9%. Με 10% το πρώτο κόμμα χρειάζεται 37,5%, με 12% εκτός 36,8%, ενώ με 14% ο πήχης πέφτει στο 36,3%.

Κανείς βέβαια δεν μπορεί να υπολογίσει το συγκεκριμένο νούμερο για τις επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις, μία σύντομη όμως ιστορική αναδρομή μας δείχνει ότι με τις εξαιρέσεις των πρώτων εκλογών του 2012 και του 2023 όπου το ποσοστό των κομμάτων εκτός Βουλής έφτασε στο 19% και 16% αντίστοιχα, στις υπόλοιπες περιπτώσεις τα ποσοστά ήταν 6% τον Ιούνιο του 2012, 8,6% τον Ιανουάριο του 2015, 6,4% τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, 8% τον Ιούλιο του 2019 και 6% τον Ιούνιο του 2023. Παρατηρούμε επομένως ότι ο συγκεκριμένος δείκτης εμφανίζεται ανεβασμένος μόνο στις περιπτώσεις διπλών εκλογών, μία κατάσταση η οποία προσιδιάζει αρκετά με τις σημερινές συνθήκες και προεξοφλείται από πολλούς. Διακηρυγμένος στόχος επομένως για την κυβερνητική παράταξη είναι η αυτοδυναμία, θεωρώ ωστόσο ότι ως επιτυχία θα εκληφθεί και ένα ποσοστό της τάξης του 32%-33% που θα είναι κοντά στο όριο και θα διαμορφώνει τις συνθήκες και τη δυναμική για την επίτευξη του στόχου στην επαναληπτική εκλογική διαδικασία.

Στην αντίθετη περίπτωση ένα εκλογικό ποσοστό κοντά σε αυτό των ευρωεκλογών θα είναι δύσκολο να αποτελέσει βάση εκτίναξης 8 έως 10 επιπλέον μονάδων που θα χρειαστούν για την αυτοδυναμία στη δεύτερη κάλπη. Επομένως είναι απολύτως λογική η στρατηγική του ενός γύρου που προσπαθεί να προτάξει ο Κυριάκος Μητσοτάκης σε αυτή τη φάση. Στον δρόμο για τις εκλογές είναι αναμενόμενο ότι κανένα κόμμα δεν θα μιλάει για συνεργασίες. Ολοι θα επιδιώξουν τη μέγιστη συσπείρωση των δυνάμεών τους με προφανή σκοπό την ισχυροποίηση της θέσης τους στη διαπραγμάτευση που πιθανόν να ακολουθήσει στην περίπτωση μη επίτευξης αυτοδυναμίας. Σε αυτό το power game τόσο η σειρά όσο και το ποσοστό θα καθορίσουν τις κινήσεις των κομμάτων στην πολιτική σκακιέρα. Ανταγωνιστές μπορεί να εξελιχθούν σε συμμάχους ενώ οι νικητές και οι ηττημένοι δεν θα αναδειχθούν με βάση μόνο τα αριθμητικά δεδομένα αλλά τους συσχετισμούς δυνάμεων. Το παιχνίδι μόλις ξεκίνησε.

*Ο κ. Παπαργύρης είναι Λαρισαίος – Το άρθρο δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ